Portal:Biologia

Artykuły wyróżnione

Kwitnący Ferocactus cylindraceus

Ferokaktus (Ferocactus N. Lord Britton & J.N. Rose; z łac. ferus – dziki i cactus – kaktus) – rodzaj roślin z rodziny kaktusowatych. Są to kuliste, z wiekiem walcowate sukulenty łodygowe, przy czym należą do nich największe, obok przedstawicieli rodzaju Echinocactus, kaktusy tego typu. Dotychczas opisano 35–40 gatunków (różnice związane są z różnym ujmowaniem pozycji systematycznej poszczególnych taksonów). Często uprawiane są jako rośliny ozdobne, w warunkach polskich hodowane jako doniczkowe. Niektóre gatunki bywają używane jako składniki potraw. Rosną na obszarach pustynnych Meksyku i Stanów Zjednoczonych. Ze względu na nadmierną eksploatację stanowisk naturalnych wiele gatunków jest zagrożonych i objętych ochroną. Nazwę naukową zawdzięczają silnym cierniom nadającym tym roślinom dziki i drapieżny wygląd.

Faza diploidalna ferokaktusów zawiera 22 chromosomy w komórkach. Nie stwierdzono form poliploidalnych.

Owoce ferokaktusów są rzadko spożywane, mimo że są soczyste. Limes de biznaga lub Tuna de biznaga to nazwy potrawy z owoców.

W okresach suszy soczysty miąższ ferokaktusów ratował bydło i ludzi, stając się źródłem niezbędnej do przetrwania wody. Ciernie ferokaktusów są wykorzystywane przez Indian jako haczyki wędkarskie, gwoździe, wykałaczki, szpilki, itp.

Przeczytaj więcej o ferokaktusach

Grafika na medal

Pory roku

Aktualnie przypada okres fenologicznego lata. Niektóre rośliny, takie jak lipa kwitną, podczas gdy inne, jak borówka czarna, dereń czy jarząb pospolity, już owocują.

Sylwetka badacza

Portret Jerzego Forstera w wieku 26 lat autorstwa J. H. W. Tischbeina, 1781.

Jerzy (Georg) Adam Forster (ur. 26 listopada 1754 w Mokrym Dworze (niem. Nassenhuben) k. Gdańska, zm. 10 stycznia 1794 w Paryżu), niemiecki przyrodnik, etnolog, podróżnik, autor literatury podróżniczej i rewolucjonista. W młodym wieku brał udział w ekspedycjach naukowych swojego ojca Johanna Reinholda Forstera, m.in. w drugiej wyprawie Cooka po Pacyfiku. Jego raport A Voyage Round the World z niej do dziś stanowi cenny materiał etnologiczny dotyczący ludów Polinezji i jest świetną lekturą. Dzięki tej publikacji dwudziestodwuletni Forster został przyjęty do Royal Society i uważa się, że położył podwaliny pod nowoczesną naukową literaturę podróżniczą.

Forster po powrocie na kontynent europejski oddał się życiu naukowemu. Ważnym epizodem początkowej fazy tego okresu była dyskusja z amerykańskim rewolucjonistą Beniaminem Franklinem w roku 1777. W latach 1778-1787 wykładał historię naturalną w Collegium Carolinum w Kassel, następnie w latach 1784–1787 na Uniwersytecie Wileńskim. W roku 1788 dostał posadę bibliotekarza na Uniwersytecie w Moguncji. Większość jego prac z tego czasu stanowiły eseje na temat botaniki oraz etnologii, a także wstępy oraz tłumaczenia książek podróżniczych, do których należało także tłumaczenie dzienników kapitana Cooka.

Forster był ważną postacią epoki oświecenia w Niemczech. Należał do założycieli klubu jakobinów w Moguncji oraz grał wiodącą rolę w Republice Mogunckiej. Najbardziej miarodajną powinna być wypowiedź samego Forstera, skierowana u schyłku jego życia do pruskiego ministra Herzberga: "... urodziłem się na ziemi polskiej o milę od Gdańska i opuściłem tę ziemię rodzinną, gdy przeszła pod panowanie pruskie, a więc nie jestem Prusakiem".

Jerzy Forster pod kierunkiem ojca podjął najpierw badania świata zwierząt i roślin mórz południowych głównie zajmując się rysowaniem przedstawicieli tych królestw. Jednak Jerzy rozwijał swoje własne zainteresowania, które doprowadziły do zupełnie niezależnych studiów z dziedziny geografii porównawczej i etnologii. Szybko nauczył się języków wysp Polinezji. Jego opisy ludzi z tamtego rejonu są cenione po dziś dzień, gdyż ukazują one wysiłki Forstera, aby opisać miejscowych z empatią, sympatią i w dużym stopniu bez zachodnich, chrześcijańskich uprzedzeń. Jednocześnie opisy te nie zawierają idealizacji stanu "szlachetnej dzikości". Stosując tego typu nastawienie, Forster znacząco wyprzedzał etnologów swoich czasów.

Publikacja Podróży dookoła świata przyniosła Forsterowi uznanie w świecie naukowym całej Europy. Cieszące się dużą renomą angielskie Royal Society przyjęło go jako członka, mimo iż miał zaledwie 23 lata. Podobne tytuły nadano mu w akademiach od Berlina po Madryt. Jednak te zaszczyty nie przyniosły mu pieniędzy. W roku 1778 udał się do Niemiec, gdzie przyjął pozycję z obowiązkami dydaktycznymi jako profesor historii naturalnej w Collegium Carolinum w Kassel. Tam poznał swoją przyszłą żonę, Therese Heyne, córkę profesora filologii klasycznej, która później stała się jedną z pierwszych niezależnych pisarek niemieckich. Związek został zawarty w roku 1785 (już po opuszczeniu Kassel przez Forstera) i dał trójkę dzieci, jednak małżeństwo nie należało do zgodnych.

Skrót G.Forst. jest stosowany w botanice na oznaczenie roślin opisanych przez tego naukowca.

Przeczytaj więcej o Georgu Forsterze

Kącik zoologiczny

Mucha domowa (Musca domestica) to pospolita mucha domowa. Jest szkodnikiem występującym na całym świecie. Osiąga niewielkie rozmiary (samica jest większa od samca osiąga do 7,5 mm długości), na ciemnoszarym tułowiu widoczne są podłużne paski. Odwłok barwy szarożółtej jest jaśniejszy na spodniej części. Nogi zakończone są pazurkami i przylgami. Posiada aparat typu liżącego, służący do zlizywania pokarmu płynnego lub stałego, który zostaje rozpuszczony enzymami śliny. Oczy złoto-czerwono-brunatne zapewniają 360° pole widzenia. Jest typowym synantropem. Mucha lata stosunkowo wolno, ok. 8 km/h, uderza skrzydłami do 33 razy na sekundę.

Owad żyje na ziemi od 200 milionów lat. Mucha żyje ok. 4 tygodni, jednak w budynkach ludzkich może przezimować w stanie anabiozy. Nawet w tak sprzyjających warunkach przeżywa bardzo mała część populacji - jesienią muchy są dziesiątkowane przez grzybicę.

Dorosłe owady żywią się substancjami płynnymi, pokarmy twarde pobierają po rozpuszczeniu śliną (wstępnym strawieniu). Dziewięciodniowe owady osiągają dojrzałość płciową. Jaja (2,5 mm) składane są do nawozu, szczególnie chętnie do świńskiego. Samica może składać jaja nawet co 2-4 dni, jednorazowo ok. 100, w ciągu całego życia do 600-2000. W 1 kg świńskiego nawozu może rozwijać się 15 000 larw. Codziennie przychodzi na świat populacja much liczniejsza od całej ludzkości. Każdego roku mucha posiada kilka generacji.

Owad ten tworzy olbrzymie zagrożenie epidemiologiczne: badania dowiodły, że na powierzchni swego drobnego ciała mucha może przenieść do 6 milionów, a w jelicie czterokrotnie więcej - prawie 30 milionów mikroorganizmów - w tym powodujących tak groźne choroby jak dur brzuszny, paratyfus, dyzenteria, cholera, gruźlicę, polio, czerwonkę, salmonellozę - oraz stadia przetrwalnikowe pasożytów.

Muchy są aktywne w dzień, lubią ciepłe nasłonecznione powierzchnie. W budynkach podczas nocy lub w chłodne dni muchy zazwyczaj odpoczywają na podłogach, ścianach, sufitach. Na zewnątrz na roślinach, na ziemi, płotach, puszkach i innych tym podobnych elementach. Muchy wybierają rogi, załamania ścian i ich krawędzie oraz cienkie przedmioty, kable, struny, najchętniej ukrywają się blisko źródła pożywienia na wysokości 150–450 cm od podłoża.

Ten stosunkowo nieduży owad jest znany wszystkim, kosmopolityczny. Pierwotnie występował w umiarkowanej strefie klimatycznej. Został przeniesiony przez człowieka również na obszary tropikalne ( w 1780 roku na pokładzie okrętu kpt. Arthura Phillipa wraz z grupą skazańców i brytyjskimi owcami dotarł do Australii w pobliże dzisiejszego Sydney).

Przeczytaj więcej o muchach

Człowiek i medycyna

Przeszczepianie narządów, transplantacja (z łac. transplantare - szczepić i plantare - sadzić) - przeszczepienie narządu w całości lub części, tkanki lub komórek z jednego ciała na inne (lub w obrębie jednego ciała). Przeszczepianiem narządów zajmuje się medyczna dziedzina naukowa nazywana transplantologią.

Przeszczep (transplantat) - komórki, tkanki (skóra, rogówka, kości) lub narząd (serce, nerka) pobrane od dawcy, podlegające chirurgicznemu przeszczepieniu do organizmu biorcy. Niektóre tkanki i narządy mogą być konserwowane i przechowywane w tzw. bankach.

Najczęściej przeszczepianymi narządami są: skóra, serce, nerki, płuca, wątroba, trzustka, jelita, szpik kostny, tętnica. Do przeprowadzenia przeszczepu konieczne są: zgodność tkankowa, właściwy dobór dawcy i biorcy, zastosowanie dobrego płynu prezerwacyjnego i metody prezerwacji dla transplantu, odpowiednie leczenie immunosupresyjne, umiejętność rozpoznania i leczenia procesu odrzucania narządu przez organizm biorcy i zapobieganie powikłaniom i ich leczenie. Pierwszy przeszczep miał miejsce w 1954. Pierwszy udany przeszczep wątroby miał miejsce w 1967 roku.

Zabiegi tego typu są bardzo skomplikowane i pracochłonne (niektórzy twierdzą, że to najtrudniejsze zabiegi chirurgiczne), ponadto występuje ryzyko, że wszczepiony narząd nie przyjmie się - to znaczy, że organizm będzie traktował go jako ciało obce i próbował zwalczyć (reakcja odrzucenia przeszczepu). W rzadkich przypadkach mamy do czynienia z sytuacją odwrotną czyli przeszczep zwraca się przeciw gospodarzowi i stara się go zniszczyć (ang. Graft vs host disease, GvHD) jest to tzn. choroba przeszczep przeciw gospodarzowi.

Przeczytaj więcej o przeszczepianiu narządów...

Artykuły

Artykuły wybrane:

• Zalecenia dotyczące nazewnictwa biologicznego
• Kategoryzacja taksonów
• Szablony haseł biologicznych

anatomia - antropologia - hydrobiologia - biochemia - biofizyka - bioinformatyka - biomatematyka - biotechnologia - botanika - cytologia - ekologia - etologia - ewolucja - fitopatologia - fizjologia - genetyka - mikrobiologia

inne...

Kategorie artykułów

Kategoria:Biologia

• Zwierzęta: Gąbki, Mięczaki, Nicienie, Płazińce, Stawonogi, Strunowce,
• Rośliny: Nagonasienne (Iglaste), Okrytonasienne (Jednoliścienne, Magnoliopsida, Piperopsida, Ranunculopsida, Rosopsida), Glony, Mszaki, Paprotniki, Skrzypy, Widłaki
• Protisty
• Grzyby

Anatomia, Biochemia, Biolodzy, Biologia komórki, Biologia molekularna, Botanika, Ekologia, Ewolucja, Fizjologia, Genetyka, Immunologia, Kynologia, Mikrobiologia, Ochrona przyrody, Rolnictwo, Zoologia

Pomóż zidentyfikować zdjęcia

Chcesz pomóc?

Jeśli chcesz współtworzyć portal biologiczny, budując przy tym i rozszerzając zasoby polskiej Wikipedii, pomóż nam opisać lub rozwinąć poniższe terminy.

• tutaj znajdziesz propozycje tematów
• brakujące:
  • z ekologii: obszar wylesiony
  • z zoologii: smolik szyszkowiec - kaczka domowa - danio królewski - danio perłowy
  • z botaniki: botanika stosowana - historia botaniki - apokarpia - bezlisty - paprocie cienkozarodniowe
• do poszerzenia: acydotrofizm - genom człowieka - łupież - preparat - szlak metaboliczny
  • z ekologii: ochrona środowiska naturalnego
  • z genetyki: alloploidy - białka receptorowe - dobór genetyczny - dobór osobniczy
  • zwierzęta: błyszczek elegancik - drzewica białolica - gęś domowa - gidran - linzang cętkowany - mroczek późny - zając polarny
  • rośliny: czerwiec - brezylka - kawa kongijska - kosaciec żółty - lepnica Schafta - uprawa zachowawcza
• do weryfikacji: ameby - Anonconotus alpinus - Carl Woese - lupulina

Jeśli chcesz opisać takson rośliny

zrób to wg wzoru Wikipedia:Standardy artykułów/roślina.

Opisując poszczególne taksony posługuj się szablonami umieszczonymi tutaj.

Zalążki

• {{medycyna stub}} - ten szablon zastosuj w stubach medycznych. Pozwoli to łatwiej dotrzeć do nich osobom chcącym je poszerzyć.
• {{anatomia stub}} - ten szablon zastosuj w stubach z dziedziny anatomii.
• {{botanika stub}} - ten szablon zastosuj w stubach z dziedziny botaniki.
• {{dinozaur stub}} - ten szablon zastosuj w stubach o dinozaurach.
• {{zoologia stub}} - ten szablon zastosuj w stubach z dziedziny zoologii.
• {{biologia stub}} - ten szablon zastosuj w pozostałych stubach biologicznych.

Strona główna

Aby edytować stronę główną wikiportalu edytuj szablony zebrane na stronie: Portal:Biologia/Szablony

WikiProjekty

WikiProjekty związane z biologią:

• Przenoszenie list do tablic
• Wikiprojekt Botanika
• Wikiprojekt Dinozaury
• Wikiprojekt Kynologia
• Wikiprojekt Medycyna
• Wikiprojekt Paleontologia
• Wikiprojekt Zoologia

Zadania w WikiFaktorii:

• Zadbaj o jak największą różnorodność gatunków.
• Pobaw się w obrazkizację ilustrując biologiczne artykuły.
• Dodaj nową cegiełkę w biologicznym dziale biblioteki.
• Narysuj mapę zasięgu gatunku.
• Wiele artykułów czeka na infoboksy z opisem systematyki.

Kącik botaniczny

Owoce maliny mroszki

Malina to nazwa zbiorowa gatunków z rodzaju Rubus L. W Polsce występują: malina kamionka Rubus saxatilis, malina moroszka Rubus chamaemorus, malina tekszla Rubus arcticus i malina właściwa Rubus idaeus. Malina kamionka występuje w zaroślach, młodnikach i lasach mieszanych i liściastych. Rzadziej spotyka się ją w sztucznych drzewostanach szpilkowych. Najchętniej rośnie w miejscach skalistych, zwłaszcza w górach, gdzie można ją znaleźć nawet na wysokości 2000-2400 m n.p.m. Preferuje gleby wapienne i próchnicze. Ma nieliczne szkarłatne owoce typu pestkowcowego, które są słabo połączone. Tworzą one owoc zbiorowy. Powstają niezwykle rzadko, ale są jadalne.

Gatunkiem równie często spotykanym w lasach jest malina moroszka. W Skandynawii wykonuje się z niej przetwory (dżemy, wina) nazywane "multe" lub "molte" (Norwegia), "hjortron" (Szwecja), "lakka" (Finlandia). Są narodowym przysmakiem. W Polsce roślina ta jest objęta ochroną prawną. Z kolei z maliny tekszli sporządza się między innymi likiery. Występuje ona głównie poza północnym kołem polarnym.

Malina właściwa

Najbardziej znana jest jednak malina właściwa, często uprawiana i sprzedawana. Dzikie okazy występują także w lasach. Malina ta ma właściwości lecznicze. Jej owoce działają napotne, zawierają też wiele witamin. Zaczęto ją uprawiać już w średniowieczu. Dawniej odwar z liści w mieszance z potażem wykorzystywano do farbowania włosów na czarno. Maliną właściwą żywią się gąsienice motyli, m.in. niedźwiedźiówki włodarki i barczatki wilczomleczówki.

Ciekawostki

Echinopsy to rośliny-potwory występujące w grze Wiedźmin. Nie wielu ludzi wie, że istnieją one na prawdę

Mandragora na starych rycinach

Wiele roślin, które istnieją na prawdę występuje w sztuce i literaturze. Dęby mają swoje symboliczne znaczenie- oznaczją np. siłe. Niektóre rośliny nie są jednak znane wielu ludziom. Pojawiają się one przede wszystkim w literaturze fantastycznej. W filmie Labirynt Fauna pojawiła się roślina o nazwie mandragora. Wystąpiła ona także w filmie Harry Potter i Komnata Tajemnic. W obu przypadkach główni bohaterowie filmu zajmowali się tą rośliną. W pierwszym przypadku Ofelia dostała mandragorę od tytułowego fauna. Miała zostawić ją w mleku, pod łóżkiem ciężarnej matki i codziennie upuszczać do niej krople krwi. Efektem była nagła poprawa stanu jej mamy. W drugim filmie Harry spotkał się z rośliną na lekcji w szkole. Uczniowie klasy II Hogwartu (szkoły dla czarodzieji) przesadzali mandragory. Musieli jednak używać ochraniaczy na uszy, gdyż krzyk wydawany przez bulwe był śmiertelny dla ludzi. Echinops to nazwa rośliny, która w grze Wiedźmin była potworem wyrastającym w miejscu, gdzie popełniono morderstwo. Niewielu ludzi jednak wie, że mandragora to roślina o silnych i niezwykle cenionych właściwościach leczniczych. Istnieje ona na prawdę, ale nie ma żadnych niezwykłych właściwości (nie krzyczy, nie rośnie w mleku itd.) Również echinopsy istnieją na prawdę. Są jednak szerzej znane pod nazwą przegorzanu.